Convenant Actieplan LeerKracht: de subjectieve waarheid van de HBO-raad

Op een aantal HBO-instellingen is door het management een brief verspreid onder het personeel, waarin hogescholen hun standpunt toelichten met betrekking tot het Convenant Actieplan LeerKracht van minister Plasterk van OCW. De brief is niet ondertekend, maar is vermoedelijk geschreven door de HBO-raad. CNV Onderwijs wil door middel van deze Nieuwsbrief verschillende passages uit deze toelichting nuanceren.

Waarom heeft de HBO-raad het Convenant LeerKracht niet ondertekend?
Volgens de HBO-raad omdat er geen akkoord was met de vakbonden. De eisen – Doekle Terpstra sprak zelfs van aanvullende eisen - die de vakbonden stelden zouden niet gehonoreerd kunnen worden met het beschikbare bedrag van € 26 miljoen.

De waarheid is echter dat er wel een akkoord was met de vakbonden. Er was zelfs sprake van een tripartiete akkoord, omdat ook de minister van OCW akkoord was met hetgeen in het  Convenant LeerKracht rondom de functiemix in het HBO was opgenomen.  Juist is dat het akkoord niet echt con amore door de HBO-raad is getekend in de nacht van 15 op 16 april 2008. De belangrijkste reden was dat het bedrag dat minister Plasterk wilde vrijmaken voor het HBO slechts € 26 miljoen bedroeg; veel te weinig om de ambities die de hogescholen en de vakbonden hebben verwoord in hun manifest uit 2006 te kunnen realiseren. Daarin hadden sociale partners gezamenlijk structureel € 100 miljoen extra gevraagd van OCW onder de toezegging dat sociale partners bereid waren eenzelfde budget voor eigen rekening te nemen. 
De ambitie zoals die in het convenant LeerKracht is geformuleerd voor het HBO is dan ook niet die uit het manifest. Met de € 26 miljoen zou slechts een bescheiden verbetering in de functiemix gerealiseerd moeten worden.
In de eindfase van het overleg is door de HBO-raad niet aangegeven dat de voorgestelde functiemix onbetaalbaar zou zijn. Wel is door de HBO-raad gewezen op de extra lasten als gevolg van de wens van de HBO-instellingen ook meer functies in de schalen 13 t/m 16 te realiseren. Voor de vakbonden lag het accent daarentegen veel meer bij een stijging van het aantal 11-functies. Schaal 12 en 13 (en hoger) waren communicerende vaten, hetgeen in de ‘streefmix’ tot uitdrukking is gebracht. Ook toen de achterban van de HBO-raad instemde met het convenant, is – voor zover ons bekend – geen voorbehoud gemaakt voor wat betreft de betaalbaarheid.
Overigens heeft CNV Onderwijs in het nachtelijke overleg met minister Plasterk expliciet aangegeven dat de bedragen voor de HBO-sector schril afsteken bij die voor de overige sectoren.

In de toelichting die de HBO-raad geeft op het niet ondertekenen van het Convenant LeerKracht staat dat de streefmix is gebaseerd op een inschatting van de startsituatie. Op zich is dat correct, maar wat niet vermeld wordt is dat de startsituatie waarvan uitgegaan is gebaseerd is op een mix van garantie- en functieschalen en daarmee op de feitelijke in 2006 betaalde salarissen. Uit een recent uitgevoerd onderzoek blijkt dat het werkelijke functieniveau daar in negatieve zin van afwijkt. Door de invoering van de nieuwe functieordening hebben veel docenten een lagere functie gekregen hebben, maar wel met behoud van salaris. Als vanuit de feitelijk aanwezige functiemix gegroeid zou moeten worden naar de streefmix, zou het beschikbare bedrag niet toereikend zijn. Dat is echter niet zo; het bedrag komt boven op de feitelijke salarisuitgaven van 2006 (zie Convenant Actieplan LeerKracht van Nederland d.d. 16 april 2008 pag. 26) en kan dus in zijn geheel worden aangewend om de streefmix te realiseren uitgaande van die salarissen. Van een andere uitgangssituatie is – in tegenstelling met hetgeen de HBO-raad schrijft – dus geen sprake. Althans, op basis van het onderzoeksrapport kan die conclusie niet getrokken worden.

In onderstaande tabel is weergegeven wat de ontwikkeling is geweest in de diverse salarisschalen voor personeel betrokken bij het primaire proces:

Primair 2005           voor invoering fuwa 2005                na invoering fuwa 
Schaal  9                             4,6%                                                3,9%
Schaal 10                            7,5%                                               15,0% 
Schaal 11                            33,0%                                              38,1% 
Schaal 12                            48,9%                                              37,9% 
Schaal 13                            2,2%                                                 2,4% 

Vervolg tabel:
2007                       Startsituatie Actieplan (2006)          Streefmix 2012
 3,3%                                  8%                                                    5%
 16,5%                                9%                                                    5%
40,7%                                 31%                                                  40%
33,9%                                 48%                                                  40%
 2,7%                                  4%                                                    10%

Waarom niet alles investeren in hogere salarissen voor docenten?
Het voorstel van de HBO-raad in het cao-overleg om het volledige beschikbare bedrag direct te besteden aan de verhoging van de salarissen in de schalen 10 en 11 waar de meeste docenten zitten, wordt door CNV Onderwijs afgewezen. Het voorstel is niet alleen in strijd met het door drie partijen ondertekende convenant, maar blijft ook inhoudelijk daarbij ver achter. Bovendien beantwoordt het ons inziens ook niet aan de doelstellingen van het convenant. Het Actieplan LeerKracht van Plasterk beoogde namelijk twee dingen: 
• een investering in de salarissen om daarmee de aantrekkelijkheid van het beroep van docent te vergroten en daarmee de concurrentiepositie van het onderwijs te verbeteren t.o.v. de markt;
• meer hogere functies om daarmee de kwaliteit van het onderwijs te verhogen en docenten een carrièreperspectief te bieden.

CNV Onderwijs is van mening dat als op basis van een functiewaarderingssysteem met objectieve kenmerken het niveau van een functie is vastgesteld, aan deze functie ook een maatschappelijk verantwoord salaris wordt gekoppeld. Bij het simpelweg verhogen van het salaris van een tweetal functies in het totale functiebouwwerk, ontstaat een onevenwichtig salarisgebouw. Door te streven naar meer hogere functies in het functiebouwwerk, wordt een hoger inkomen ook gekoppeld aan hogere functie-eisen. Een hoger opleidingsniveau, vakinhoudelijk of pedagogisch didactisch, geeft uitzicht op die hogere functie en kan leiden tot de gewenste kwaliteitsimpuls. Op deze wijze wordt voor iedere leraar een reëel perspectief op een hogere functie gecreëerd.

De positie van docenten in het HBO
Als gekeken wordt naar de carrièrelijnen van de docenten in het HBO, dan zijn deze inderdaad korter dan die van collega’s in het Voortgezet Onderwijs (VO). De komende jaren zullen deze echter op grond van het Convenant LeerKracht – door de VO-raad wel ondertekend – deze achterstand snel inlopen. Hetgeen wordt opgemerkt over de maxima van de salaris¬schalen 10, 11 en 12 in vergelijking met de maxima van LB, LC en LD in het VO berust op het vergelijken van appels met peren. De peildatum voor de maxima in het VO is 1 juli 2007; die voor het HBO eerder 2010 dan 2007! De VO-docenten hebben dus nog een aantal loonrondes tegoed en zullen onder druk van de stijgende inflatie hun collega’s in het HBO vermoedelijk nog wel passeren. Bovendien moet bij het vergelijken van cao’s gekeken worden naar het totale pakket arbeidsvoorwaarden en niet alleen naar de salarislijnen. Het VO heeft bijvoorbeeld weer de BAPO, een dure seniorenregeling die het HBO niet kent.

Als gekeken wordt naar de maxima van de schalen 10, 11 en 12 in de BVE sector met voor beiden als peildatum 1 oktober 2008, dan valt op dat in alle gevallen de maxima in de BVE-sector hoger liggen en ook daar zullen de komende jaren de carrièrelijnen verkort worden en de minima verhoogd. Daarvoor moet nog wel een hobbel genomen worden in het overleg met de MBO Raad, maar die zijn optimistisch over de uitkomst van dat overleg.
Door de weigering van de HBO-raad de beschikbare € 26 miljoen te investeren in de functiemix dreigt het HBO binnen enkele jaren links en rechts ingehaald te worden door het VO en de BVE-sector. Het wordt tijd dat de HBO-raad gaat beseffen dat de kwaliteit van het onderwijs hand in hand gaat met de kwaliteit van het onderwijspersoneel en dat iedere impuls daarin hard nodig is.

Wat hebben de vakbonden de HBO-raad geboden?
De HBO-raad heeft in het cao-overleg aangegeven dat de problemen met de betaalbaarheid van de maatregelen in het Convenant pas na 2012 ontstaan. De vakbonden houden vast aan de afspraken in het Convenant, maar zijn bereid al in 2010 open en reëel overleg te voeren over de situatie die zich na 2012 zal voordoen. CNV Onderwijs is echter niet bereid op voorhand arbeidsvoorwaardengeld te stoppen in de oplossing van het probleem. Ook delen we niet de opvatting van de HBO-raad dat in afwachting van nadere afspraken tussen cao-partijen het niet mogelijk is meerjarenafspraken te maken op hogeschoolniveau.
Uiteraard is CNV Onderwijs bereid onmiddellijk na de zomervakantie – in het belang van het onderwijs en het onderwijsgevend personeel in het HBO - het overleg met de HBO-raad te hervatten en te pogen de ontstane impasse inzake het Convenant LeerKracht te doorbreken, maar de uitkomst van dat overleg moet evengoed recht doen aan de doelstellingen van het Actieplan LeerKracht van Nederland van minister Plasterk.

Rest ons slechts nog u een heel fijne vakantie toe te wensen.

Nieuwsbrief (pdf)

Als u het nieuwe schooljaar eens anders dan anders wilt beginnen, maak dan gebruik van het aanbod van CNV Onderwijs om met 10 euro korting per toegangskaartje het concert ‘Symphonica in Rosso’ te bezoeken.
Als u een nieuw lid aanbrengt voor één van de CNV-bonden, dan kunt u zelfs met twee personen geheel gratis naar dit concert van o.a. Lionel Richie, Trijntje Oosterhuis en Candy Dulfer op zaterdag 6 september in het Gelredome te Arnhem.

Meer informatie over deze actie vindt u op de website www.cnv.nl/actie